Son zamanların trendi olan Ketogen pəhriz yağlı və dadlı yeməklərdən istifadə edərək tez bir zamanda kilo verməyə imkan verir.
Bəs qidalanmanın belə forması həqiqətən faydalıdırmı və işə yarayırmı ?
Pəhrizdə karbohidratları minimuma endirən və zülalın, sağlam yağların miqdarını artıran bu pəhriz öz adını orqanizmi ketoz rejiminə salmasından alır.
Yetərincə karbohidrat almayan bədən ketoz rejimə keçər və karbohidratlardan əldə etdiyi şəkər yerinə, enerji əldə etmək üçün yağları yandırmağa başlayar. Ketogen pəhrizin məqsədi də yağ yandırılmasını artırmaq üçün bədənin daim ketoz rejimində saxlamaqdır.
Ketogen pəhrizdə gündəlik qida qəbulunun 100-də 10 faizi karbohidratlar, 20 faizi protein və 70 faizi yağ şəklində alınır. Enerji almaq üçün yağ yandırmağa başlayan bədən, qısa bir müddət ərzində çəki itirir və bu çəki tez zamanda bərpa edilmir.
Ketoza girdiyinizi haradan başa düşə bilərsiniz?
Birinci və ən əsası maddi məsrəf lazım gəlməyən üsul ağız dadının və iyinin, eyni zamanda sidiyin iyinin dəyişməsidir.
Ağızdan və sidikdən aseton iyi gəlməyə başlayır, ağızda metal dadı olur. Amma şad xəbər də budur ki, bir müddətdən sonra bunlar keçir. Ya da keçmir, sadəcə alışırsınız
Daimi ketoz rejimində yaşayan sağlam bir insan, kilo vermə ilə yanaşı, bəzi mənfi təsirlər və uzunmüddətli sağlamlıq problemləri ilə də qarşılaşa bilər. Həmçinin bilməlisiniz ki, itirilmiş kilonun çoxu vücudun su itkisi ilə əlaqəlidir.
Keto pəhrizinə başlamaq istəyənlər həkimə müraciət etməlidirlər və mümkün qədər xolesterol səviyyəsi və ürək xəstəliyi riski haqqında məlumatlanmalıdırlar. Birinci tip diabeti olanlar üçün çox risklidir.
Elmi tədqiqatlar nə göstərir?
Elmi araşdırmalara görə ketogen pəhriz qısa müddətdə çəki itkisinə, iştahın nəzarətdə saxlanmasına və insulin həssaslığının artmasına kömək edə bilər. Şəkərli diabeti olan bəzi xəstələrdə HbA1c göstəricisinin aşağı düşməsi və insulin ehtiyacının azalması müşahidə olunub. Yüksək yağlı qidalanma həmçinin lipid profilinə də təsir edir — "pis" LDL xolesterolunu azaldıb, "yaxşı" HDL xolesterolunu artıra, triqliseridləri aşağı sala bilər.
Uzunmüddətli risklər
Mayo Clinic-in də vurğuladığı kimi, keto pəhrizinin qısamüddətli yan təsirləri arasında baş ağrısı, ağız qoxusu və qəbizlik ola bilər. Pəhriz adətən lif baxımından kasaddır, bu isə bağırsaq florasının sağlamlığı üçün vacib olan qısazəncirli yağ turşularının istehsalına mane olur. Ən əsası, mövcud klinik tədqiqatların əksəriyyəti qısamüddətlidir (adətən bir ildən az) və uzunmüddətli təhlükəsizlik, xüsusilə ürək-damar sağlamlığına təsir barədə kifayət qədər məlumat yoxdur. Bu səbəbdən ketogen pəhrizə həkim-diyetoloq nəzarəti olmadan başlamaq tövsiyə olunmur.
Kimlər üçün uyğun deyil?
Ketogen pəhriz hər kəs üçün nəzərdə tutulmayıb. Böyrək xəstəliyi olanlarda yüksək zülal qəbulu böyrəklərin üzərindəki yükü artıra bilər, öd kisəsi və ya mədəaltı vəzi problemi olanlarda yüksək yağlı qidalanma vəziyyəti pisləşdirə bilər. Hamilə və südverən qadınlar, eləcə də müəyyən dərman qəbul edən (məsələn, şəkər salan həblər və ya insulin istifadə edən) xəstələr üçün pəhriz ciddi tibbi nəzarət tələb edir, çünki qanda şəkərin kəskin düşməsi riski var. Bəzi dərman qruplarının (SGLT2 inhibitorları kimi) ketogen pəhrizlə birgə istifadəsi təhlükəli ketoasidoz riskini artıra bilər.
Praktiki tövsiyə
Elmi mənbələr vurğulayır ki, ketogen pəhrizin effektivliyi böyük ölçüdə onun necə tətbiq olunmasından asılıdır — keyfiyyətsiz doymuş yağlarla "keto" adı altında qidalanmaq, balanslaşdırılmış, sağlam yağ mənbələrinə (zeytun yağı, avokado, qoz-fındıq) əsaslanan yanaşmadan tamamilə fərqli nəticələr verir. Ona görə pəhrizə başlamazdan əvvəl qan analizləri (xolesterol, qaraciyər və böyrək funksiyaları) etdirmək, prosesi diyetoloq nəzarətində aparmaq və bədənin reaksiyasını müntəzəm izləmək tövsiyə olunur.
Bundan başqa, pəhrizi dayandırmaq qərarına gəldikdə bunu tədricən etmək məsləhətdir — karbohidratların birdən-birə geri qaytarılması bədəndə suyun sürətli toplanmasına və çəkinin qısa müddətdə əvvəlki həddə qayıtmasına səbəb ola bilər. Ketoz vəziyyətində olan şəxslərin gündəlik kifayət qədər su və elektrolit (natrium, kalium, maqnezium) qəbul etməsi də vacibdir, çünki karbohidrat azalması ilə birlikdə orqanizm su ilə birgə bu minerallardan da itirir — bu, "keto qripi" adlanan yorğunluq, baş ağrısı və əzələ krampları kompleksinin əsas səbəblərindən biridir. Nəticə etibarilə, ketogen pəhriz düzgün planlaşdırıldıqda faydalı vasitə ola bilsə də, o, universal həll deyil və hər bir insan üçün fərdi qiymətləndirmə tələb edir.
Mənbə: Mayo Clinic Diet, National Institutes of Health (NIH/PMC), StatPearls / NCBI Bookshelf.